Projekt fundacyjny "Dialog"

Od kilku lat zajmuję się problematyką fundacji. Interesują mnie uregulowania prawne jej dotyczące. "Dialog" to robocza nazwa projektu badań nad historią i wykładnią prawa fundacyjnego w Polsce. Efekty jej przedstawiłem m.in. w książce pt. Ustawa o fundacjach. Komentarz praktyczny. Wzory pism.

Nasze współczesne prawo fundacyjne to dziedzina stosunkowo młoda, licząca sobie raptem trzydzieści lat. Ma dziś ono charakter zunifikowany. Znaczy to generalnie tyle, że fundacje w całej Polsce - w jakim regionie kraju by nie działały i czym by się nie zajmowały - podlegają tym samym mniej więcej przepisom. Nie zawsze tak było. Rozdartą zaborami Rzeczpospolitą objęło kilka różnych porządków prawnych, a unormowania dotyczące fundacji nie stanowiły tu bynajmniej wyjątku. Przezwyciężenie tego podziału - w połączeniu z wprowadzeniem dość liberalnego systemu ustanawiania fundacji - trwało o wiele dłużej, niż w wielu innych gałęziach prawa i dokonało się dopiero w wiele lat po zakończeniu II w. św.

Odzyskanie niepodległości otworzyło nowy rozdział polskiego prawa fundacyjnego. Już 8 lutego 1919 r. wszedł w życie wydany przez Naczelnika Państwa dekret o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów (Dziennik Praw Państwa Polskiego z 1919 r. Nr 15, poz. 215). Pozwalał on osobom fizycznym tworzyć fundacje poprzez oświadczenie złożone przed notariuszem lub w testamencie i pod warunkiem zatwierdzenia przez właściwego ministra. Z chwilą zatwierdzenia fundacja nabywała osobowość prawną, a od fundatora lub jego następcy oczekiwano wydania jej wyznaczonego majątku. Z dniem wejścia dekretu w życie utraciły moc wszystkie przepisy regulujące tę samą problematykę (art. 22 d.f.). Jego postanowienia nie rozciągały się jednak na całe terytorium odrodzonej Rzeczypospolitej, lecz objęły tylko dawne Królestwo Kongresowe (art. 23 d.f.). W kolejnych latach dekret był zmieniany, a jego regulacje – rozszerzane. Najpierw 5 maja 1923 r. objął on terytorium wileńszczyzny, tj powiaty brasławski, dziśnieński, duniłowiczowski, oszmiański, święciański, trocki, wilejski i wileński (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów w przedmiocie rozciągnięcia na Ziemię Wileńską mocy obowiązującej dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów, Dz. U. z 1923 r. Nr 47, poz. 325 – w zw. z art. 1 i art. 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1922 r. o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską, Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 z późn. zm.). Przepisy sprzeczne z dekretem utraciły na tych terenach moc (§ 2 rozporządzenia). Wkrótce potem, bo już 11 maja 1923 r., weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów w przedmiocie rozciągnięcia mocy obowiązującej dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów na województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie, powiaty: grodzieński, wołkowyski, oraz gminy: białowieską, masiewską i suchopolską powiatu bielskiego województwa białostockiego (Dz. U. z 1923 r. Nr 49, poz. 335). I tym razem na objętych nowym prawem terytoriach utraciły moc przepisy sprzeczne z dekretem (§ 2 rozporządzenia). Po kilku latach, 26 marca 1928 r., rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej ws. zmiany dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów (Dz. U. z 1928 r. Nr 38, poz. 372) uchyliło oba poprzednie rozporządzenia, stwierdzając jednocześnie, że dekret ma moc obowiązującą w m. st. Warszawie i w województwach: warszawskiem, łódzkiem, kieleckiem, lubelskiem, białostockiem, wieleńskiem, nowogródzkiem, poleskiem i wołyńskiem (art. 1 pkt 2) – czyli w całym byłym zaborze rosyjskim. W tym kształcie polskie prawo fundacyjne dotrwało do wybuchu II w. św.

Więcej w mojej książce. Dodam może jeszcze, że powojenne przepisy nie uchyliły skuteczności żadnego z aktów powołania fundacji, które do czasu wejścia ich w życie nie uzyskały jeszcze osobowości prawnej (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 stycznia 1997 r., sygn. I CKN 16/96). Praktyczny skutek jest taki, że owe „uśpione” fundacje mogą teraz – w skrajnych wypadkach nawet po upływie blisko stu lat od złożenia oświadczenia o ich powołaniu – uaktywnić się i przystąpić do realizacji swych celów).

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii polskich fundacji.

Polityka prywatności